استیبل کوین ها برای حل مشکل نوسان های شدید بازار رمزارزها به وجود آمدند، اما بسیاری از نمونه های شناخته شده مانند تتر و USDC به نهادهای متمرکز وابسته اند و همین موضوع با روح تمرکززدایی در دنیای کریپتو هم خوانی ندارد. به همین دلیل، جامعه ارزهای دیجیتال به سمت استیبل کوین های غیرمتمرکز رفت؛ دارایی هایی که تلاش می کنند هم ثبات قیمت را حفظ کنند و هم از محدودیت های سیستم مالی سنتی فاصله بگیرند. این دسته از رمزارزها امروز به عنوان استیبل کوین های غیرمتمرکز شناخته می شوند و ترکیبی از پایداری ارزش و آزادی بلاک چینی را ارائه می دهند. در این مقاله، با استیبل کوین غیرمتمرکز آشنا می شویم و بهترین پروژه های فعال در این حوزه را به عنوان جایگزین هایی مناسب برای تتر بررسی می کنیم
استیبل کوین غیرمتمرکز چیست؟
استیبل کوین غیرمتمرکز نوعی دارایی دیجیتال است که با هدف کاهش اثر نوسانات بازار طراحی شده و معمولاً ارزشی ثابت، اغلب معادل یک دلار آمریکا، دارد. تفاوت اصلی آن با استیبل کوین های متمرکز این است که هیچ نهاد یا شرکت مرکزی کنترل آن را در دست ندارد؛ بلکه مدیریت و عملکرد آن از طریق قراردادهای هوشمند، وثیقه گذاری، الگوریتم های اختصاصی یا ترکیبی از این روش ها به صورت خودکار انجام می شود. از مهم ترین مزایای این نوع استیبل کوین ها می توان به شفافیت بالا و مقاومت در برابر سانسور اشاره کرد. تمام تراکنش ها و در بسیاری از موارد ذخایر پشتوانه، روی بلاک چین ثبت و به صورت عمومی قابل بررسی هستند؛ بنابراین کاربران برای استفاده از آنها نیازی به اعتماد به یک نهاد متمرکز ندارند. همین ویژگی ها باعث شده است که استیبل کوین های غیرمتمرکز در میان کاربران دیفای محبوب شوند، زیرا علاوه بر حفظ ثبات ارزش، آزادی مالی و حریم خصوصی بیشتری را نیز فراهم می کنند.
تفاوت استیبل کوین غیرمتمرکز با انواع متمرکز
تفاوت اصلی استیبل کوین متمرکز، مانند تتر (USDT) و USDC، با استیبل کوین غیرمتمرکز در نحوه مدیریت و پشتوانه آنها نهفته است. استیبل کوین های متمرکز توسط شرکت های خاصی اداره می شوند که متعهد به نگهداری دارایی های نقدی معادل توکن های منتشر شده در خزانه هستند؛ مدلی که اگرچه در ظاهر امن به نظر می رسد، اما ریسک هایی نظیر شفافیت پایین ذخایر، وابستگی به نهادهای مرکزی و امکان مسدود شدن دارایی ها توسط نهادهای ناظر را به همراه دارد.
در مقابل، استیبل کوین های غیرمتمرکز کاملاً بر بستر بلاک چین و با نظارت قراردادهای هوشمند یا سازمان های خودگردان غیرمتمرکز (DAO) مدیریت می شوند. در این مدل، قوانین به صورت کدنویسی شده اجرا می شوند و هیچ نهاد واحدی امکان تغییر یک طرفه در عملیات را ندارد؛ همین موضوع علاوه بر افزایش شفافیت و آزادی مالی، این دارایی ها را در برابر سانسور مقاوم می کند. همچنین، برخلاف استیبل کوین های متمرکز که عمدتاً با پشتوانه مستقیم فیات عمل می کنند، نمونه های غیرمتمرکز از روش های خلاقانه ای مانند وثیقه گذاری های سنگین، الگوریتم های خودکار و دارایی های مصنوعی برای حفظ ثبات قیمت بهره می برند.
روش کار استیبل کوین غیرمتمرکز
استیبل کوین غیرمتمرکز برای حفظ برابری ارزش خود با دلار از مکانیزم های هوشمندانه ای بهره می برد که رایج ترین آنها وثیقه گذاری دارایی های دیجیتال است. در این مدل، کاربران با قفل کردن رمزارزهایی مانند اتریوم یا بیت کوین به عنوان پشتوانه، استیبل کوین دریافت می کنند. برای تضمین پایداری ارزش و جلوگیری از ضرر، قراردادهای هوشمند به طور خودکار عمل می کنند؛ به طوری که اگر ارزش وثیقه کاهش یابد، سیستم یا از کاربر می خواهد وثیقه بیشتری تأمین کند و یا در صورت نیاز، آن دارایی را برای حفظ تعادل ارزش به طور خودکار به فروش می رساند.
در رویکردی دیگر، برخی پروژه ها به جای تکیه بر وثیقه گذاری سنتی، از الگوریتم های پیشرفته برای تنظیم پویا و لحظه ای عرضه و تقاضا استفاده می کنند. این مدل های الگوریتمی برای جلوگیری از نوسانات شدید یا حملات مخرب، به طراحی های بسیار دقیق، سیستم های حاکمیتی هوشمندانه و اوراکل های (Oracle) قدرتمند جهت دریافت دقیق ترین قیمت های بازار نیاز دارند تا بتوانند ارزش توکن را به صورت مستمر در سطح هدف حفظ کنند.
معرفی انواع استیبل کوین های غیرمتمرکز
استیبل کوین غیرمتمرکز با وثیقه گذاری مضاعف
استیبل کوین های غیرمتمرکز بر اساس سازوکار حفظ ارزش خود به چند دسته اصلی تقسیم می شوند که یکی از شناخته شده ترین آنها، استیبل کوین های با وثیقه گذاری مضاعف هستند. در این روش، کاربر برای دریافت مقدار مشخصی استیبل کوین باید دارایی دیجیتالی بیشتری از ارزش همان مقدار توکن، معمولاً حدود 150 درصد یا بیشتر، را به عنوان وثیقه در قرارداد هوشمند قفل کند. برای نمونه، در پروتکل MakerDAO کاربران می توانند با وثیقه گذاری اتریوم یا سایر دارایی های تأیید شده، استیبل کوین DAI دریافت کنند؛ و اگر ارزش وثیقه از حد تعیین شده پایین تر بیاید، سیستم به صورت خودکار آن را می فروشد تا از کاهش پشتوانه و زیان جلوگیری شود. این مدل به دلیل امنیت و پایداری بالا بسیار محبوب است، اما از طرفی به سرمایه اولیه زیاد نیاز دارد و بهره وری سرمایه را کاهش می دهد.
استیبل کوین الگوریتمی
استیبل کوین های الگوریتمی مدلی هستند که در آنها هیچ وثیقه ای به طور مستقیم در پروتکل قفل نمی شود و حفظ پگ دلاری، به جای پشتوانه فیزیکی، از طریق الگوریتم های اقتصادی و ریاضی انجام می گیرد. یکی از شناخته شده ترین نمونه های این دسته، پروژه Terra و استیبل کوین UST بود که با مکانیزم صدور و سوزاندن توکن کار می کرد؛ به این صورت که اگر قیمت UST بالاتر از یک دلار می رفت، عرضه افزایش می یافت و در صورت افت قیمت، عرضه کاهش داده می شد. این مدل از نظر تئوری جذاب و مقیاس پذیر است، زیرا به وثیقه زیاد و سرمایه اولیه بالا نیاز ندارد، اما تجربه سقوط UST در سال 2022 نشان داد که اگر الگوریتم درست طراحی نشده باشد یا بازار با فشار فروش شدید رو به رو شود، کل سیستم ممکن است از تعادل خارج شود. به همین دلیل، این نوع استیبل کوین ها برای عملکرد پایدار به طراحی بسیار دقیق و آزمون های امنیتی گسترده نیاز دارند؛ نمونه ای از آنها نیز USDD در شبکه ترون است.
استیبل کوین کسری الگوریتمی
استیبل کوین های «کسری الگوریتمی» رویکردی ترکیبی دارند که در آن بخشی از ارزش توکن توسط وثیقه های واقعی (مانند استیبل کوین های متمرکز) تضمین شده و بخش دیگر آن از طریق الگوریتم های تنظیم عرضه و تقاضا مدیریت می شود. پروتکل Frax نمونه ای شاخص از این مدل بود که پشتوانه خود را ترکیبی از USDC و توکن حاکمیتی FXS قرار داده بود و بسته به شرایط بازار، نسبت وثیقه را به صورت پویا تغییر می داد تا ثبات را حفظ کند. مزیت اصلی این روش، بهبود کارایی سرمایه و کاهش نیاز به وثیقه گذاری کامل است، اما این مدل نیز مانند سایر رویکردهای غیرمتمرکز، همچنان با ریسک های ذاتی از جمله احتمال کاهش ناگهانی اعتماد عمومی و آسیب پذیری در برابر حملات گسترده بازار مواجه است.
استیبل کوین های بدون پشتوانه
استیبل کوین های «بدون پشتوانه» (Non-Pegged) برخلاف مدل های معمول، به هیچ دارایی یا وثیقه ای وابستگی ندارند و ثبات خود را از طریق مکانیزم های بازار آزاد و نرخ های بازخرید پویا به دست می آورند. پروتکل RAI نمونه ای از این دسته است که با استفاده از الگوریتم های پیچیده، ارزش خود را به صورت خودکار مدیریت می کند؛ این مدل با حذف کامل وابستگی به ارزهای فیات، نوآوری بزرگی در دنیای دیفای محسوب می شود، هرچند به دلیل نداشتن پیوند مستقیم با قیمت دلار، ممکن است برای کاربرانی که به دنبال ارزش ثابت دلاری هستند، پیچیدگی بیشتری داشته باشد.
استیبل کوین غیرمتمرکز مصنوعی
در مقابل، استیبل کوین های «مصنوعی» (Synthetic) با بهره گیری از ابزارهای مشتقه و استراتژی های مدیریت ریسک، پایداری خود را تضمین می کنند. پروتکل Ethena با توکن USDe پیشگام این حوزه است؛ در این مدل، دارایی های سپرده گذاری شده توسط کاربران از طریق استراتژی «خنثی سازی دلتا» (Delta Neutral) مدیریت می شوند؛ به طوری که پروتکل با خرید دارایی در بازار نقدی و باز کردن پوزیشن معکوس (شورت) در بازارهای آتی، نوسانات را خنثی کرده و ارزش توکن را در محدوده دلخواه حفظ می کند. این مکانیزم اجازه می دهد بدون نیاز به وثیقه گذاری مضاعف، ارزش توکن به نسبت یک به یک با هدف اصلی حفظ شود.
مزایا و معایب استیبل کوین غیرمتمرکز
استیبل کوین غیرمتمرکز با تکیه بر ساختار بلاک چینی و قراردادهای هوشمند، آزادی مالی و شفافیت بی نظیری را برای کاربران به ارمغان می آورد؛ از آنجا که هیچ مرجع مرکزی برای کنترل، مسدود سازی یا توقیف دارایی ها وجود ندارد، کاربران از مالکیت حقیقی بر وجوه خود بهره مند می شوند. علاوه بر این، شفافیت آنی تمامی تراکنش ها و ذخایر، ریسک سوء استفاده های سیستمی را کاهش داده و این دارایی ها را به ابزاری کلیدی در اکوسیستم دیفای تبدیل می کند که به کاربران اجازه می دهد در کنار حفظ ارزش، از طریق روش هایی مانند وام دهی یا وثیقه گذاری، به کسب سود فعال نیز بپردازند.
در سوی مقابل، بهره گیری از این ابزارها با پیچیدگی ها و ریسک های خاصی همراه است که نیازمند دانش فنی کاربران در کار با کیف پول های غیرحضانتی و مدیریت پوزیشن هاست. کاربران همواره با خطر لیکویید شدن در صورت کاهش ارزش وثیقه مواجه هستند و مدل های الگوریتمی یا ترکیبی نیز به ویژه در زمان شوک های بازار، آسیب پذیری بالایی نسبت به فروپاشی (مانند تجربه تلخ UST) دارند. در مجموع، اگرچه این استیبل کوین ها پتانسیل بالایی برای حذف واسطه ها دارند، اما پیچیدگی ساختاری آنها می تواند سد راه کاربران تازه کار باشد و مدیریت دقیق ریسک را برای فعالان این حوزه به یک ضرورت تبدیل کرده است.
معرفی بهترین استیبل کوین های غیرمتمرکز
دای (DAI)
دای (DAI) که توسط پروتکل میکر دائو (MakerDAO) توسعه یافته، مشهورترین و با سابقه ترین استیبل کوین غیرمتمرکز است که از مکانیزم «وثیقه گذاری مضاعف» بهره می برد. در این مدل، کاربران با قفل کردن دارایی های دیجیتالی نظیر اتریوم یا رپد بیت کوین، دای دریافت می کنند و به دلیل وجود پشتوانه ای فراتر از ارزش توکن های در گردش، این ارز در برابر نوسانات بازار مقاومت بالایی دارد. دای به دلیل ثبات، امنیت و شفافیت بالا، به ستون اصلی بسیاری از پلتفرم های وام دهی و صرافی های غیرمتمرکز تبدیل شده است.
دی پگ
این استیبل کوین غیرمتمرکز در مارس 2023 با چالشی جدی رو به رو شد؛ زمانی که ورشکستگی «بانک سیلیکون ولی» منجر به کاهش ارزش وثیقه های USDC (یکی از پشتوانه های کلیدی دای) گردید و باعث شد قیمت دای به طور موقت به زیر یک دلار سقوط کند. این تجربه تلخ، ضرورت بازنگری در ساختار مدیریت ریسک را برای جامعه میکر دائو پررنگ کرد. در نتیجه، این پروتکل برای کاهش وابستگی به دارایی های متمرکز و افزایش تاب آوری در برابر شوک های مشابه، تغییرات گسترده ای را در ترکیب وثیقه های خود و سیاست های حاکمیتی اعمال کرد.
فرکس (Frax)
پروتکل فرکس در ابتدا با مدل «کسری الگوریتمی» (ترکیبی از وثیقه و الگوریتم) شناخته می شد که هدف آن افزایش کارایی سرمایه بود؛ اما با افزایش نگرانی های بازار نسبت به پایداری مدل های الگوریتمی پس از فروپاشی ترا (UST)، این پروژه مسیر خود را تغییر داد. در حال حاضر، توکن اولیه یعنی FRAX (یا همان Frax Legacy Dollar) به عنوان یک مدل قدیمی باقی مانده و تیم فرکس با معرفی توکن جدید FRXUSD، رویکرد خود را به سمت پشتوانه نقدی کامل و متمرکز تغییر داده است؛ تغییری که عملاً باعث خروج استیبل کوین جدید این پروژه از دایره تعریف «استیبل کوین های غیرمتمرکز خالص» شده است.
USDe
پروتکل اتنا با معرفی استیبل کوین مصنوعی USDe، رویکردی نوآورانه را در پیش گرفته است. این دارایی برخلاف مدل های سنتی، نیازی به وثیقه گذاری مضاعف ندارد و با بهره گیری از استراتژی های پیچیده «هجینگ دلتا» و قراردادهای مشتقه، ثبات خود را حفظ می کند. در کنار آن، پروتکل توکن sUSDe را به عنوان یک دارایی پس اندازی معرفی کرده است؛ کاربران با استیک کردن USDe خود، sUSDe دریافت می کنند که ارزش آن با گذشت زمان و از طریق توزیع سود حاصل از فعالیت های پروتکل (مانند مدیریت نقدینگی)، افزایش می یابد و کاربرد گسترده ای در پلتفرم های وام دهی پیدا کرده است.
USDD
USDD استیبل کوین غیرمتمرکز شبکه ترون است که تحت نظارت سازمان غیرمتمرکز TRON DAO Reserve اداره می شود. برخلاف پروژه های تمام الگوریتمی، USDD از مدل وثیقه گذاری مضاعف بهره می برد و سبد متنوعی از دارایی های باارزش مانند بیت کوین، اتریوم و ترون را به عنوان پشتوانه ذخیره می کند. مکانیزم حفظ قیمت این توکن بر پایه چرخه های آربیتراژ خودکار استوار است؛ به طوری که در شرایط نوسان قیمت، پروتکل با سوزاندن یا صدور توکن و تعامل با دارایی TRX، عرضه و تقاضا را برای بازگرداندن قیمت به سطح تعادلی یک دلار مدیریت می کند.
میم (MIM)
استیبل کوین MIM(مخفف Magic Internet Money) محصول پروتکل Abracadabra.money است و با هدف افزایش کارایی سرمایه طراحی شده است. ویژگی متمایز این پروژه، امکان استفاده از وثیقه های بهره زا (مانند توکن های استیک شده) برای تولید MIM است. این سازوکار به کاربران اجازه می دهد بدون نیاز به فروش دارایی های مولد سود خود، نقدینگی دلاری فوری دریافت کنند. به دلیل همین انعطاف پذیری بالا و یکپارچگی گسترده با پروتکل های مختلف دیفای، MIM به ابزاری کلیدی برای استراتژی های آربیتراژ و ییلد فارمینگ در بازار تبدیل شده است.